Μια ξαφνική λάμψη στο πλάι της όρασης ή η εμφάνιση νέων μαύρων στιγμάτων μπορεί να προκαλέσει εύλογη ανησυχία. Τα 5 συμπτώματα αποκόλλησης υαλοειδούς δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι υπάρχει σοβαρή βλάβη, όμως χρειάζονται σωστή και έγκαιρη αξιολόγηση. Ο λόγος είναι ότι, σε ένα μικρό αλλά ουσιαστικό ποσοστό περιπτώσεων, η αποκόλληση του υαλοειδούς μπορεί να συνοδεύεται από ρωγμή ή αποκόλληση αμφιβληστροειδούς.
Η ασφαλής διάγνωση δεν γίνεται από την περιγραφή των ενοχλημάτων και μόνο. Απαιτείται πλήρης οφθαλμολογικός έλεγχος με διαστολή της κόρης, ώστε να εξεταστεί προσεκτικά ο αμφιβληστροειδής μέχρι την περιφέρειά του.
Τι είναι η αποκόλληση υαλοειδούς
Το υαλοειδές είναι μια διαυγής, ζελατινώδης ουσία που γεμίζει το εσωτερικό του ματιού και βρίσκεται σε επαφή με τον αμφιβληστροειδή. Με την ηλικία, η σύστασή του μεταβάλλεται: γίνεται πιο υγρό και σταδιακά μπορεί να απομακρυνθεί από την επιφάνεια του αμφιβληστροειδούς. Αυτό ονομάζεται οπίσθια αποκόλληση υαλοειδούς.
Πρόκειται για συχνό φαινόμενο, ιδίως μετά την ηλικία των 50 ετών, και συνήθως δεν χρειάζεται θεραπεία. Δεν είναι το ίδιο με την αποκόλληση αμφιβληστροειδούς. Ωστόσο, κατά τη διαδικασία αποκόλλησης, το υαλοειδές μπορεί σε ορισμένα σημεία να ασκήσει έλξη στον αμφιβληστροειδή. Αν δημιουργηθεί ρωγμή, υγρό μπορεί να περάσει από κάτω της και να προκαλέσει αποκόλληση αμφιβληστροειδούς, μια κατάσταση που απαιτεί άμεση αντιμετώπιση.
Ο κίνδυνος είναι αυξημένος σε άτομα με υψηλή μυωπία, μετά από τραύμα στο μάτι, μετά από επέμβαση καταρράκτη ή όταν υπάρχει ιστορικό ρωγμής ή αποκόλλησης αμφιβληστροειδούς στο άλλο μάτι. Παρ’ όλα αυτά, κάθε νέο και απότομο σύμπτωμα αξίζει έλεγχο, ανεξάρτητα από το ιστορικό.
5 συμπτώματα αποκόλλησης υαλοειδούς
1. Λάμψεις ή «αστραπές» στην περιφερική όραση
Οι φωτοψίες περιγράφονται συχνά ως μικρές αστραπές, αναλαμπές ή σπινθήρες, κυρίως στα πλάγια του οπτικού πεδίου. Μπορεί να είναι πιο εμφανείς σε σκοτεινό χώρο ή όταν κινείται το μάτι.
Οι λάμψεις προκαλούνται από την έλξη που ασκεί το υαλοειδές στον αμφιβληστροειδή. Μπορεί να εμφανίζονται για λίγες ημέρες ή εβδομάδες και να υποχωρούν σταδιακά. Όταν όμως ξεκινούν ξαφνικά, είναι έντονες ή συνδυάζονται με νέα μυγάκια, ο έλεγχος δεν πρέπει να αναβάλλεται.
2. Νέα κινητά μαύρα στίγματα ή «μυγάκια»
Πολλοί άνθρωποι βλέπουν κατά καιρούς μεμονωμένα μικρά στίγματα, ιδιαίτερα σε φωτεινό φόντο. Στην αποκόλληση υαλοειδούς, όμως, τα μυγάκια συνήθως εμφανίζονται ξαφνικά ή αυξάνονται αισθητά μέσα σε ώρες ή ημέρες.
Μπορεί να μοιάζουν με κουκκίδες, κλωστές, μικρά έντομα ή σκιές που κινούνται μαζί με το βλέμμα. Συνήθως πρόκειται για μικρές συμπυκνώσεις μέσα στο υαλοειδές που ρίχνουν σκιά στον αμφιβληστροειδή. Η παρουσία τους δεν αποδεικνύει από μόνη της ρωγμή, αλλά η απότομη μεταβολή είναι ο λόγος που χρειάζεται εξέταση.
3. Εικόνα σαν ιστός αράχνης, καπνός ή λεπτές γραμμές
Μερικές φορές τα ενοχλήματα δεν περιγράφονται ως μεμονωμένα μυγάκια αλλά ως ένα ημιδιαφανές πέπλο, ιστός αράχνης ή λεπτές κυματιστές γραμμές μπροστά από το μάτι. Η εικόνα μετακινείται όταν αλλάζει η κατεύθυνση του βλέμματος και μπορεί να είναι πιο ενοχλητική κατά την ανάγνωση ή την οδήγηση σε έντονο φως.
Το σύμπτωμα αυτό είναι συχνό στην αποκόλληση υαλοειδούς και σε αρκετούς ασθενείς γίνεται λιγότερο αντιληπτό με τον χρόνο. Ωστόσο, αν η θόλωση εμφανιστεί απότομα και είναι πυκνή, ειδικά αν μοιάζει με «βροχή» από μαύρα στίγματα, πρέπει να αποκλειστεί αιμορραγία στο υαλοειδές από πιθανή ρωγμή αμφιβληστροειδούς.
4. Ένας μεγάλος δακτύλιος ή κυκλική σκιά
Ένα χαρακτηριστικό εύρημα είναι η αίσθηση ενός μεγάλου δακτυλίου, κύκλου ή ημιδιαφανούς σκιερού σχήματος που μετακινείται στην όραση. Συχνά αντιστοιχεί στον λεγόμενο δακτύλιο Weiss, δηλαδή σε ιστό που απομακρύνεται από την περιοχή του οπτικού νεύρου καθώς το υαλοειδές αποκολλάται.
Δεν αντιλαμβάνονται όλοι οι ασθενείς αυτό το σύμπτωμα, ούτε είναι πάντα εύκολο να περιγραφεί. Όταν εμφανίζεται ξαφνικά, λειτουργεί ως σαφής ένδειξη ότι έχει επέλθει μεταβολή στο υαλοειδές και ότι χρειάζεται εξέταση βυθού.
5. Θολή όραση ή ξαφνική επιδείνωση της καθαρότητας
Η απλή αποκόλληση υαλοειδούς δεν προκαλεί συνήθως σημαντική απώλεια όρασης. Μπορεί, όμως, να δημιουργήσει παροδική θόλωση λόγω των κινητών σκιών. Αν η όραση μειωθεί αισθητά, αν υπάρχει μεγάλη θολερότητα ή αν δυσκολεύεστε να δείτε καθαρά από το ένα μάτι σε σχέση με πριν, απαιτείται άμεση αξιολόγηση.
Η μειωμένη όραση μπορεί να σχετίζεται με αιμορραγία στο υαλοειδές, με ρωγμή αμφιβληστροειδούς ή, σπανιότερα, με άλλη πάθηση της ωχράς κηλίδας. Η αιτία δεν μπορεί να καθοριστεί με ασφάλεια χωρίς κλινική εξέταση και, όταν χρειάζεται, απεικόνιση με οπτική τομογραφία συνοχής.
Ποια σημεία απαιτούν εξέταση την ίδια ημέρα
Η αποκόλληση υαλοειδούς συχνά εξελίσσεται χωρίς επιπλοκή, αλλά υπάρχουν συμπτώματα που αντιμετωπίζονται ως επείγοντα. Επικοινωνήστε άμεσα με οφθαλμίατρο, ιδανικά την ίδια ημέρα, εάν παρατηρήσετε ξαφνική αύξηση σε μυγάκια, πολλές νέες λάμψεις, πυκνή «βροχή» από μαύρα στίγματα ή απότομη θόλωση της όρασης.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν εμφανίζεται σκιά σαν κουρτίνα από το πλάι, από πάνω ή από κάτω, ή όταν λείπει ένα τμήμα του οπτικού πεδίου. Αυτά δεν είναι τυπικά συμπτώματα μιας απλής αποκόλλησης υαλοειδούς και μπορεί να υποδηλώνουν αποκόλληση αμφιβληστροειδούς. Η ταχύτητα της αξιολόγησης μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά την πρόγνωση της όρασης.
Πώς γίνεται ο έλεγχος και τι μπορεί να χρειαστεί
Η εξέταση περιλαμβάνει μέτρηση της όρασης, αξιολόγηση της ενδοφθάλμιας πίεσης και λεπτομερή εξέταση του βυθού μετά από διαστολή της κόρης. Ο οφθαλμίατρος ελέγχει όχι μόνο αν το υαλοειδές έχει αποκολληθεί, αλλά κυρίως αν υπάρχουν μικρές ρωγμές, αιμορραγία ή περιοχές έλξης στον αμφιβληστροειδή.
Αν δεν εντοπιστεί ρωγμή, συχνά αρκεί παρακολούθηση και σαφείς οδηγίες για τα συμπτώματα που πρέπει να οδηγήσουν σε επανεξέταση. Σε ορισμένες περιπτώσεις προγραμματίζεται επανέλεγχος, επειδή μια ρωγμή μπορεί σπανιότερα να εμφανιστεί τις επόμενες εβδομάδες καθώς ολοκληρώνεται η διαδικασία αποκόλλησης του υαλοειδούς.
Αν εντοπιστεί ρωγμή πριν εξελιχθεί σε αποκόλληση, η περιχαράκωση με laser μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο επέκτασης. Εάν υπάρχει αποκόλληση αμφιβληστροειδούς, η αντιμετώπιση σχεδιάζεται εξατομικευμένα και μπορεί να περιλαμβάνει υαλοειδεκτομή, ενδοϋαλοειδικό αέριο, σκληρικό μόσχευμα ή συνδυασμό τεχνικών, ανάλογα με τα ευρήματα.
Τι να κάνετε μέχρι να εξεταστείτε
Μην προσπαθήσετε να διαπιστώσετε μόνοι σας αν πρόκειται για κάτι αθώο συγκρίνοντας την ένταση των συμπτωμάτων με προηγούμενες εμπειρίες. Καλύψτε εναλλάξ κάθε μάτι και παρατηρήστε αν υπάρχει νέα σκιά ή απώλεια πεδίου, χωρίς όμως να καθυστερήσετε την επικοινωνία με ειδικό εάν τα συμπτώματα είναι αιφνίδια.
Η αποκόλληση υαλοειδούς δεν προλαμβάνεται με σταγόνες ή με ξεκούραση, και συνήθως δεν απαιτεί να περιορίσετε κάθε δραστηριότητα. Μέχρι την εξέταση, αποφύγετε έντονη καταπόνηση ή δραστηριότητες με κίνδυνο τραυματισμού. Το ουσιαστικό βήμα είναι η έγκαιρη, προσεκτική εξέταση του αμφιβληστροειδούς από οφθαλμίατρο με εμπειρία στις παθήσεις υαλοειδούς και αμφιβληστροειδούς.
Όταν η όραση αλλάζει ξαφνικά, η ψύχραιμη αντίδραση δεν είναι η αναμονή. Είναι η άμεση διάγνωση, με προσωπική αξιολόγηση των ευρημάτων και σαφές πλάνο για το τι χρειάζεται να γίνει από εκεί και πέρα.
