Η αιμορραγία στο μάτι από διαβήτη δεν είναι ένα σύμπτωμα που πρέπει να περιμένει «να περάσει». Συχνά αφορά αιμορραγία στο υαλοειδές, το διαφανές υλικό που γεμίζει το εσωτερικό του ματιού, και μπορεί να αποτελεί ένδειξη προχωρημένης διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας. Η έγκαιρη, εξειδικευμένη εξέταση είναι καθοριστική, γιατί πίσω από το θόλωμα της όρασης μπορεί να υπάρχουν αλλοιώσεις που απειλούν μόνιμα την κεντρική ή την περιφερική όραση.
Τι σημαίνει αιμορραγία στο μάτι από διαβήτη
Ο διαβήτης επηρεάζει τα μικρά αγγεία του αμφιβληστροειδούς, δηλαδή του λεπτού νευρικού ιστού στο πίσω μέρος του ματιού που μετατρέπει το φως σε εικόνα. Όταν το σάκχαρο παραμένει αυξημένο για χρόνια ή παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις, τα αγγεία αυτά μπορεί να διαρρέουν, να αποφράσσονται ή να προκαλούν τον σχηματισμό νέων, παθολογικών αγγείων.
Τα νέα αγγεία είναι εξαιρετικά εύθραυστα. Μπορεί να αιμορραγήσουν αυτόματα μέσα στο υαλοειδές, ιδίως σε πιο προχωρημένα στάδια της νόσου. Το αίμα εμποδίζει το φως να φτάσει σωστά στον αμφιβληστροειδή και η όραση θολώνει απότομα ή γεμίζει σκοτεινές κηλίδες.
Δεν είναι κάθε κοκκίνισμα του ματιού διαβητική αιμορραγία. Ένα έντονα κόκκινο σημείο στο λευκό του ματιού μπορεί να είναι υποεπιπεφυκοτική αιμορραγία, η οποία συνήθως είναι επιφανειακή και συχνά υποχωρεί χωρίς να επηρεάζει την όραση. Αντίθετα, η αιμορραγία στο υαλοειδές μπορεί εξωτερικά να μην φαίνεται καθόλου, αλλά να προκαλεί ουσιαστική μείωση της όρασης. Η διάκριση απαιτεί οφθαλμολογική εξέταση και δεν πρέπει να γίνεται μόνο από την εικόνα στον καθρέφτη.
Ποια συμπτώματα χρειάζονται άμεση αξιολόγηση
Η αιμορραγία δεν προκαλεί πάντα πόνο. Αυτός είναι ένας λόγος που ορισμένοι ασθενείς καθυστερούν να ζητήσουν βοήθεια. Η ξαφνική εμφάνιση μαύρων στιγμάτων, «μυγών», νημάτων ή ιστού αράχνης στο οπτικό πεδίο είναι συχνή περιγραφή. Άλλοι αναφέρουν μια γκρίζα ή κοκκινωπή ομίχλη, σαν να κοιτούν μέσα από βρόμικο τζάμι.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν η όραση πέφτει απότομα, όταν οι σκιές αυξάνονται ή όταν εμφανίζεται αίσθηση κουρτίνας από κάποια πλευρά του οπτικού πεδίου. Η τελευταία μπορεί να σχετίζεται με έλξη ή αποκόλληση αμφιβληστροειδούς, μια επιπλοκή που απαιτεί επείγουσα εκτίμηση. Πόνος, ερυθρότητα και ναυτία δεν είναι τα τυπικά συμπτώματα της υαλοειδικής αιμορραγίας, όμως όταν συνυπάρχουν χρειάζονται επίσης άμεση εξέταση.
Μην οδηγείτε εάν η όραση έχει μειωθεί και μην περιμένετε να καθαρίσει μόνη της μέσα στις επόμενες ημέρες. Η ποσότητα του αίματος μπορεί να μεταβληθεί, αλλά το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πότε θα απορροφηθεί. Είναι από πού προήλθε η αιμορραγία και αν υπάρχει ενεργή έλξη στον αμφιβληστροειδή.
Γιατί συμβαίνει στη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια
Στα αρχικά στάδια, η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια μπορεί να μην δίνει κανένα σύμπτωμα. Μικροανευρύσματα, μικρές αιμορραγίες και διαρροή υγρού εντοπίζονται συχνά μόνο στη βυθοσκόπηση ή στην οπτική τομογραφία συνοχής, γνωστή ως OCT. Όταν η διαρροή επηρεάζει την ωχρά κηλίδα, το κέντρο της καθαρής όρασης, μπορεί να προκύψει διαβητικό οίδημα ωχράς με θόλωση, παραμόρφωση των γραμμών ή δυσκολία στο διάβασμα.
Σε παραγωγική διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, τμήματα του αμφιβληστροειδούς δεν οξυγονώνονται επαρκώς. Ο οργανισμός αντιδρά δημιουργώντας νέα αγγεία. Αυτή η προσπάθεια, όμως, δεν λύνει το πρόβλημα: τα αγγεία αιμορραγούν εύκολα και μπορούν να συνοδεύονται από ινώδη ιστό. Ο ιστός αυτός μπορεί να τραβά τον αμφιβληστροειδή και να προκαλέσει ελκτική αποκόλληση.
Ο κίνδυνος επηρεάζεται από τη διάρκεια του διαβήτη, τη ρύθμιση της γλυκόζης, την αρτηριακή πίεση, τα λιπίδια, τη νεφρική λειτουργία και το κάπνισμα. Η εγκυμοσύνη σε γυναίκες με διαβήτη απαιτεί επίσης στενότερη οφθαλμολογική παρακολούθηση. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και ένας άνθρωπος με σχετικά καλή καθημερινή ρύθμιση μπορεί να εμφανίσει βλάβες, ιδιαίτερα αν δεν έχει εξεταστεί για καιρό.
Η διάγνωση πρέπει να δείξει τι κρύβεται πίσω από την αιμορραγία
Η σωστή αντιμετώπιση ξεκινά με πλήρη αξιολόγηση του αμφιβληστροειδούς. Μετά τη διαστολή της κόρης, γίνεται προσεκτική εξέταση του βυθού για να εντοπιστούν η εστία της αιμορραγίας, τα παθολογικά αγγεία, το οίδημα της ωχράς ή πιθανές έλξεις.
Η OCT δίνει λεπτομερή εικόνα των στιβάδων της ωχράς και βοηθά να φανεί αν υπάρχει υγρό ή οίδημα. Η αγγειογραφία με φλουορεσκεΐνη μπορεί να αναδείξει περιοχές ισχαιμίας και νεοαγγείωσης, όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν. Εάν το αίμα εμποδίζει τη θέαση του αμφιβληστροειδούς, το υπερηχογράφημα Β-scan είναι απαραίτητο για να ελεγχθεί με ασφάλεια αν υπάρχει αποκόλληση αμφιβληστροειδούς ή άλλη σοβαρή επιπλοκή.
Η εξέταση δεν είναι μια τυπική διαδικασία. Καθορίζει αν η παρακολούθηση είναι ασφαλής, αν χρειάζεται laser, ενδοβολβική θεραπεία ή χειρουργική παρέμβαση. Κάθε περίπτωση χρειάζεται εξατομικευμένο σχεδιασμό, με σαφή ενημέρωση για τον στόχο και τα όρια κάθε επιλογής.
Θεραπεία: από τον έλεγχο έως την υαλοειδεκτομή
Σε μικρή αιμορραγία, χωρίς αποκόλληση και χωρίς άμεση απειλή για την ωχρά, μπορεί να επιλεγεί στενή παρακολούθηση. Το αίμα έχει τη δυνατότητα να απορροφηθεί σταδιακά, αλλά ο χρόνος διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η αναμονή δεν σημαίνει αδράνεια: απαιτούνται επανεξετάσεις, έλεγχος της πορείας και αντιμετώπιση της αιτίας που προκάλεσε την αιμορραγία.
Η παναμφιβληστροειδική φωτοπηξία με laser εφαρμόζεται όταν υπάρχουν εκτεταμένες ισχαιμικές περιοχές και νεοαγγείωση. Στόχος της είναι να μειώσει το ερέθισμα που δημιουργεί τα παθολογικά αγγεία και να περιορίσει τον κίνδυνο νέας αιμορραγίας. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι ενδοβολβικές ενέσεις φαρμάκων anti-VEGF χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της νεοαγγείωσης ή του διαβητικού οιδήματος ωχράς.
Η επιλογή και η χρονική ακολουθία των θεραπειών εξαρτώνται από την εικόνα του ματιού. Οι ενέσεις μπορούν να προσφέρουν ουσιαστικό έλεγχο της νόσου, αλλά σε μάτια με έντονες ινώδεις έλξεις χρειάζονται προσεκτική εκτίμηση, επειδή η ταχεία υποχώρηση της νεοαγγείωσης μπορεί να μεταβάλει τις έλξεις. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η διαχείριση σύνθετης διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας πρέπει να γίνεται από ιατρό με εμπειρία στον αμφιβληστροειδή και στη χειρουργική υαλοειδούς.
Όταν η αιμορραγία είναι πυκνή και δεν καθαρίζει, όταν επαναλαμβάνεται ή όταν συνυπάρχει ελκτική αποκόλληση, η υαλοειδεκτομή μπορεί να είναι η καταλληλότερη λύση. Κατά την επέμβαση αφαιρείται το αιμορραγικό υαλοειδές, αντιμετωπίζονται οι μεμβράνες και οι έλξεις και εφαρμόζεται, όπου χρειάζεται, ενδοεγχειρητικό laser. Η επέμβαση στοχεύει όχι μόνο στην αποκατάσταση της διαύγειας, αλλά κυρίως στη σταθεροποίηση του αμφιβληστροειδούς.
Τι μπορεί να κάνει ο ασθενής για να προστατεύσει την όρασή του
Η οφθαλμολογική θεραπεία και η ρύθμιση του διαβήτη λειτουργούν μαζί. Η συστηματική παρακολούθηση από τον θεράποντα ιατρό για σάκχαρο, πίεση και λιπίδια μειώνει τον κίνδυνο εξέλιξης, χωρίς όμως να αντικαθιστά τον τακτικό έλεγχο βυθού. Η βελτίωση της γλυκαιμικής ρύθμισης είναι ουσιαστική, αλλά πρέπει να γίνεται με ιατρική καθοδήγηση, ειδικά σε προχωρημένη αμφιβληστροειδοπάθεια.
Μην διακόπτετε αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα επειδή εμφανίστηκε αιμορραγία, χωρίς συνεννόηση με τον γιατρό που τα έχει χορηγήσει. Μπορεί να επηρεάζουν την έκταση μιας αιμορραγίας, αλλά συχνά είναι αναγκαία για σοβαρούς καρδιαγγειακούς λόγους. Η απόφαση λαμβάνεται συντονισμένα και εξατομικευμένα.
Για τον ασθενή με διαβήτη, η καθαρή όραση δεν πρέπει να θεωρείται απόδειξη ότι ο αμφιβληστροειδής είναι ασφαλής. Ο τακτικός έλεγχος επιτρέπει να εντοπιστούν οι αλλοιώσεις πριν γίνουν αιμορραγία, θόλωση ή απειλή αποκόλλησης. Και όταν εμφανιστεί ξαφνική αλλαγή στην όραση, η γρήγορη προσωπική αξιολόγηση από εξειδικευμένο οφθαλμίατρο μπορεί να κάνει τη διαφορά στην πορεία της όρασης.
