Η αναζήτηση «παρεκτόπιση ενδοφακού τι γίνεται» συνήθως ξεκινά από ένα ανησυχητικό σύμπτωμα: ξαφνική θόλωση, διπλή ή παραμορφωμένη εικόνα από το ένα μάτι, αντανακλάσεις ή την αίσθηση ότι κάτι άλλαξε στην όραση μετά από χειρουργείο καταρράκτη. Η μετακίνηση του ενδοφακού δεν σημαίνει αυτομάτως απώλεια όρασης ούτε οδηγεί πάντα σε άμεσο χειρουργείο. Απαιτεί όμως έγκαιρη και προσεκτική εκτίμηση από εξειδικευμένο οφθαλμίατρο, γιατί η σωστή αντιμετώπιση εξαρτάται από τη θέση του φακού, την κατάσταση του ματιού και την αιτία που προκάλεσε την παρέκτοπιση.
Ο ενδοφακός είναι ο τεχνητός φακός που τοποθετείται στο μάτι μετά την αφαίρεση του φυσικού φακού στον καταρράκτη. Στις περισσότερες περιπτώσεις βρίσκεται μέσα στον περιφάκιο σάκο και στηρίζεται από λεπτές ίνες, τις ζίννειες ίνες. Όταν η στήριξη αυτή εξασθενήσει ή τραυματιστεί, ο ενδοφακός μαζί με τον σάκο του μπορεί να μετακινηθεί μερικώς ή, σπανιότερα, να πέσει προς το υαλοειδές σώμα.
Παρεκτόπιση ενδοφακού: τι γίνεται πρώτα
Το πρώτο βήμα δεν είναι να αποφασιστεί βιαστικά μια επέμβαση. Είναι να διαπιστωθεί με ακρίβεια τι έχει μετακινηθεί, πόσο έχει μετακινηθεί και αν υπάρχουν επιπλοκές που απαιτούν άμεση αντιμετώπιση. Ο οφθαλμολογικός έλεγχος περιλαμβάνει εξέταση στη σχισμοειδή λυχνία, μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης και διαστολή της κόρης για έλεγχο του βυθού.
Σε ορισμένα περιστατικά χρειάζεται απεικόνιση με οπτική τομογραφία συνοχής της ωχράς κηλίδας, υπερηχογράφημα όταν δεν υπάρχει καλή ορατότητα στο εσωτερικό του ματιού ή ειδική απεικόνιση του πρόσθιου τμήματος. Ο έλεγχος δεν περιορίζεται στον ενδοφακό. Ο γιατρός αξιολογεί τον κερατοειδή, την ίριδα, την πίεση του ματιού, την ωχρά κηλίδα και τον αμφιβληστροειδή, ώστε να αποκλειστούν οίδημα, ρωγμή ή αποκόλληση αμφιβληστροειδούς.
Αν ο ενδοφακός είναι ελαφρώς αποκεντρωμένος αλλά η όραση παραμένει καλή, δεν υπάρχει φλεγμονή και η πίεση είναι φυσιολογική, μπορεί να επιλεγεί παρακολούθηση. Η απόφαση αυτή δεν είναι αδιαφορία απέναντι στο πρόβλημα. Είναι μια εξατομικευμένη επιλογή όταν ο κίνδυνος μιας επέμβασης είναι μεγαλύτερος από το αναμενόμενο όφελος εκείνη τη στιγμή.
Ποια συμπτώματα χρειάζονται άμεση εξέταση
Η ένταση των ενοχλημάτων δεν συμβαδίζει πάντα απόλυτα με το μέγεθος της μετακίνησης. Ένας μικρός βαθμός αποκέντρωσης μπορεί να δημιουργεί έντονα φωτοστέφανα ή μονόφθαλμη διπλωπία, ιδίως σε πολυεστιακούς ενδοφακούς. Αντίθετα, ορισμένες μετακινήσεις μπορεί αρχικά να δίνουν λίγα συμπτώματα.
Άμεσος έλεγχος χρειάζεται όταν η όραση θολώνει απότομα ή μειώνεται σημαντικά, όταν εμφανίζεται έντονος πόνος ή κοκκίνισμα, όταν υπάρχουν λάμψεις και πολλά νέα μυγάκια ή όταν ο ασθενής βλέπει σαν σκιά ή κουρτίνα στο οπτικό πεδίο. Επείγουσα αξιολόγηση απαιτεί επίσης η ναυτία και ο έντονος πονοκέφαλος μαζί με πόνο στο μάτι, επειδή μπορεί να συνδέονται με απότομη αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης.
Μέχρι την εξέταση, δεν πρέπει να τρίβεται ή να πιέζεται το μάτι. Η έντονη σωματική καταπόνηση καλό είναι να αποφεύγεται, όπως και η αυθαίρετη έναρξη ή διακοπή κολλυρίων. Αν έχουν ήδη δοθεί φάρμακα μετά από προηγούμενο χειρουργείο, η συνέχιση ή τροποποίησή τους πρέπει να καθοδηγείται από τον θεράποντα ιατρό.
Γιατί μετακινείται ένας ενδοφακός
Η παρέκτοπιση μπορεί να εμφανιστεί λίγο μετά από το χειρουργείο καταρράκτη, αλλά συχνά παρουσιάζεται αρκετά χρόνια αργότερα. Η συχνότερη αιτία της όψιμης μετακίνησης είναι η προοδευτική χαλάρωση των ινών που συγκρατούν τον περιφάκιο σάκο.
Παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα είναι το ψευδοαποφολιδωτικό σύνδρομο, η υψηλή μυωπία, προηγούμενος τραυματισμός, ορισμένες κληρονομικές παθήσεις του συνδετικού ιστού, προηγούμενες επεμβάσεις στο μάτι και περίπλοκα χειρουργεία καταρράκτη. Η σύσπαση του περιφακίου, γνωστή και ως καψική φίμωση, μπορεί επίσης να τραβά τον σάκο και να συμβάλλει στην αποκέντρωση του φακού.
Ένα χτύπημα στο μάτι, ακόμη και αν φαίνεται ήπιο, μπορεί να προκαλέσει ή να επιδεινώσει μια παρέκτοπιση. Γι’ αυτό κάθε μεταβολή στην όραση μετά από τραυματισμό χρειάζεται εξέταση, ιδιαίτερα σε άτομα που έχουν ήδη χειρουργηθεί για καταρράκτη.
Πότε αρκεί η παρακολούθηση και πότε χρειάζεται επέμβαση
Η θεραπεία καθορίζεται από το πώς βλέπει ο ασθενής και από το αν ο φακός δημιουργεί κίνδυνο για τις δομές του ματιού. Μια ήπια, σταθερή αποκέντρωση χωρίς σημαντική ενόχληση μπορεί να παρακολουθείται με τακτικούς ελέγχους. Σε αυτή την περίπτωση εξετάζονται η οπτική οξύτητα, η θέση του ενδοφακού, η ενδοφθάλμια πίεση και η κατάσταση της ωχράς.
Χειρουργική αντιμετώπιση συζητείται όταν η όραση δεν είναι λειτουργική, όταν ο φακός συνεχίζει να μετακινείται, όταν προκαλεί διπλωπία, φλεγμονή, οίδημα κερατοειδούς ή αυξημένη πίεση. Επέμβαση απαιτεί συνήθως και όταν ο ενδοφακός έχει μετακινηθεί σημαντικά προς το υαλοειδές, καθώς η παραμονή του εκεί μπορεί να δυσχεράνει τον έλεγχο και να αυξήσει τον κίνδυνο επιπλοκών.
Δεν υπάρχει μία τεχνική που να είναι κατάλληλη για όλους. Σε ορισμένα μάτια ο υπάρχων ενδοφακός μπορεί να επανατοποθετηθεί και να σταθεροποιηθεί. Σε άλλα είναι ασφαλέστερο να αφαιρεθεί και να αντικατασταθεί με νέο φακό, ο οποίος θα στηριχθεί με τρόπο κατάλληλο για την ανατομία και την κατάσταση των ιστών του συγκεκριμένου ματιού.
Χειρουργική αποκατάσταση σε σύνθετα περιστατικά
Όταν ο φακός έχει πέσει ή έχει μετακινηθεί προς την κοιλότητα του υαλοειδούς, συχνά απαιτείται υαλοειδεκτομή. Με τη μικροχειρουργική αυτή διαδικασία αφαιρείται με ασφάλεια το υαλοειδές γύρω από τον φακό και ο ενδοφακός ανακτάται ή αντιμετωπίζεται χωρίς να ασκούνται επικίνδυνες έλξεις στον αμφιβληστροειδή.
Η νέα στήριξη μπορεί να γίνει στο σκληρό, στην ίριδα ή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, με φακό πρόσθιου θαλάμου. Κάθε επιλογή έχει πλεονεκτήματα και περιορισμούς. Η κατάλληλη τεχνική εξαρτάται από την ποιότητα του κερατοειδούς, την ανατομία της ίριδας, την ύπαρξη γλαυκώματος, προηγούμενες επεμβάσεις, την κατάσταση του αμφιβληστροειδούς και τις οπτικές ανάγκες του ασθενούς.
Ιδιαίτερα σε ασθενείς με ιστορικό παθήσεων ωχράς κηλίδας, διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας ή αποκόλλησης αμφιβληστροειδούς, ο σχεδιασμός πρέπει να είναι ακόμη πιο προσεκτικός. Η επιτυχία δεν κρίνεται μόνο από το αν ο ενδοφακός θα σταθεροποιηθεί στη σωστή θέση, αλλά και από το αν διατηρείται η ασφάλεια του αμφιβληστροειδούς και η καλύτερη δυνατή ποιότητα όρασης.
Τι να περιμένετε μετά την αντιμετώπιση
Μετά από επανατοποθέτηση ή αντικατάσταση ενδοφακού, η όραση συχνά βελτιώνεται προοδευτικά και όχι απαραίτητα από την πρώτη ημέρα. Η διάρκεια αποκατάστασης διαφέρει ανάλογα με το είδος της επέμβασης, το αν έγινε υαλοειδεκτομή και την προϋπάρχουσα κατάσταση της ωχράς ή του κερατοειδούς.
Στη μετεγχειρητική παρακολούθηση ελέγχονται συστηματικά η πίεση, η θέση του φακού, ο κερατοειδής και ο βυθός. Τα αντιβιοτικά και αντιφλεγμονώδη κολλύρια χρησιμοποιούνται ακριβώς σύμφωνα με τις οδηγίες. Νέα θόλωση, πόνος, έντονη ερυθρότητα, λάμψεις ή απότομη πτώση όρασης δεν περιμένουν το επόμενο προγραμματισμένο ραντεβού.
Η παρέκτοπιση ενδοφακού είναι ένα πρόβλημα που απαιτεί ψύχραιμη αλλά όχι παθητική στάση. Με λεπτομερή διάγνωση, προσωπικό χειρουργικό σχεδιασμό και συνεπή παρακολούθηση, ακόμη και σύνθετα περιστατικά μπορούν να αντιμετωπιστούν με ασφάλεια και με στόχο τη σταθερή, χρήσιμη όραση.
