Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια μπορεί να εξελίσσεται για καιρό χωρίς ενοχλητικά συμπτώματα, ενώ στο μεταξύ προκαλεί αλλοιώσεις στα μικρά αγγεία του αμφιβληστροειδούς. Γι’ αυτό το ερώτημα «πώς αντιμετωπίζεται η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια» δεν έχει μία μόνο απάντηση. Η σωστή θεραπεία καθορίζεται από το στάδιο της νόσου, την παρουσία οιδήματος στην ωχρά κηλίδα, την όραση του ασθενούς και τη συνολική ρύθμιση του σακχάρου, της πίεσης και των λιπιδίων.
Ο στόχος δεν είναι απλώς να βελτιωθεί μια μέτρηση όρασης σε μία επίσκεψη. Είναι να προστατευθεί ο αμφιβληστροειδής από περαιτέρω βλάβη, να αντιμετωπιστούν οι ενεργές επιπλοκές και να οργανωθεί συστηματική παρακολούθηση από οφθαλμίατρο με εξειδίκευση στις παθήσεις του αμφιβληστροειδούς.
Η πρώτη απόφαση: παρακολούθηση ή άμεση θεραπεία;
Σε αρχικά στάδια, η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια μπορεί να μην απαιτεί άμεση επεμβατική πράξη. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι αθώα ή ότι μπορεί να αγνοηθεί. Η παρακολούθηση γίνεται με βυθοσκόπηση, φωτογράφιση βυθού και, όταν χρειάζεται, οπτική τομογραφία συνοχής (OCT), μια εξέταση που δείχνει με μεγάλη ακρίβεια αν υπάρχει υγρό ή πάχυνση στην ωχρά κηλίδα.
Όταν δεν υπάρχει οίδημα ωχράς, νεοαγγείωση ή αιμορραγία που απειλεί την όραση, ο οφθαλμίατρος μπορεί να συστήσει επανέλεγχο σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Το διάστημα αυτό δεν είναι ίδιο για όλους. Ένας ασθενής με ήπιες αλλοιώσεις και σταθερό διαβήτη παρακολουθείται διαφορετικά από έναν άνθρωπο με απότομες διακυμάνσεις σακχάρου, νεφρική νόσο, υπέρταση ή ευρήματα που επιδεινώνονται.
Η καλή ρύθμιση του διαβήτη είναι ουσιαστικό μέρος της θεραπείας. Δεν αντικαθιστά τις οφθαλμολογικές παρεμβάσεις όταν αυτές χρειάζονται, αλλά μειώνει τον κίνδυνο εξέλιξης και βοηθά στη σταθεροποίηση του αποτελέσματος. Η συνεργασία με τον παθολόγο ή ενδοκρινολόγο είναι επομένως αναπόσπαστη από τη φροντίδα των ματιών.
Πώς αντιμετωπίζεται η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια ανά στάδιο
Η θεραπευτική στρατηγική εξατομικεύεται. Δύο ασθενείς με την ίδια διάγνωση δεν έχουν απαραίτητα την ίδια ανάγκη θεραπείας, επειδή η θέση των αλλοιώσεων, η κατάσταση της ωχράς και η ανταπόκριση σε προηγούμενες θεραπείες μπορεί να διαφέρουν σημαντικά.
Ενδοϋαλοειδικές ενέσεις για το διαβητικό οίδημα ωχράς
Το διαβητικό οίδημα ωχράς είναι μία από τις συχνότερες αιτίες μείωσης της όρασης σε ανθρώπους με διαβήτη. Προκαλείται όταν υγρό διαρρέει από τα αλλοιωμένα αγγεία και συσσωρεύεται στην περιοχή της ωχράς κηλίδας, δηλαδή στο κέντρο της καθαρής όρασης.
Σε πολλές περιπτώσεις, η βασική θεραπεία είναι οι ενδοϋαλοειδικές εγχύσεις φαρμάκων anti-VEGF. Τα φάρμακα αυτά μειώνουν τη διαρροή και τη δημιουργία παθολογικών αγγείων. Η έγχυση πραγματοποιείται με τοπική αναισθησία, σε αποστειρωμένες συνθήκες, και διαρκεί λίγα λεπτά. Ο ασθενής χρειάζεται όμως να γνωρίζει ότι η θεραπεία συχνά απαιτεί σειρά εγχύσεων και τακτικούς ελέγχους με OCT.
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να εξεταστεί η χρήση ενδοϋαλοειδών κορτικοστεροειδών. Η επιλογή αυτή έχει θέση όταν η ανταπόκριση σε άλλη θεραπεία δεν είναι επαρκής ή όταν συγκεκριμένα κλινικά δεδομένα την ευνοούν. Παράλληλα, χρειάζεται προσοχή επειδή τα κορτικοστεροειδή ενδέχεται να αυξήσουν την ενδοφθάλμια πίεση ή να επιταχύνουν την εμφάνιση καταρράκτη. Η απόφαση πρέπει να βασίζεται σε σαφή συζήτηση για τα αναμενόμενα οφέλη και τους πιθανούς περιορισμούς.
Laser στον αμφιβληστροειδή
Το laser διατηρεί σημαντικό ρόλο στη θεραπεία της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας, αλλά δεν εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε μορφή της νόσου. Σε ορισμένες περιπτώσεις διαβητικού οιδήματος μπορεί να χρησιμοποιηθεί εστιακά ή σε μορφή πλέγματος, συνήθως για συγκεκριμένες διαρροές και όχι ως γενικευμένη λύση.
Στην πολλαπλασιαστική διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, όπου δημιουργούνται εύθραυστα παθολογικά αγγεία, η παναμφιβληστροειδική φωτοπηξία με laser μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική. Σκοπός της είναι να μειώσει το ερέθισμα που οδηγεί στη νεοαγγείωση και να περιορίσει τον κίνδυνο υαλοειδικής αιμορραγίας ή ελκτικής αποκόλλησης αμφιβληστροειδούς.
Το laser μπορεί να χρειαστεί σε περισσότερες από μία συνεδρίες. Σε ορισμένους ασθενείς υπάρχει προσωρινή θόλωση της όρασης μετά τη θεραπεία, ενώ η εκτεταμένη εφαρμογή μπορεί να επηρεάσει την περιφερική όραση ή την όραση στο σκοτάδι. Αυτές οι παράμετροι σταθμίζονται πάντα σε σχέση με τον πολύ σοβαρότερο κίνδυνο που δημιουργεί η ανεξέλεγκτη νεοαγγείωση.
Υαλοειδεκτομή όταν υπάρχουν προχωρημένες επιπλοκές
Όταν η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια έχει οδηγήσει σε επίμονη υαλοειδική αιμορραγία, ελκτικές μεμβράνες, έλξη στην ωχρά ή αποκόλληση αμφιβληστροειδούς, μπορεί να απαιτείται υαλοειδεκτομή. Πρόκειται για λεπτή χειρουργική επέμβαση με την οποία αφαιρείται το υαλώδες σώμα, το αίμα ή οι μεμβράνες που ασκούν έλξη στον αμφιβληστροειδή.
Η χειρουργική αντιμετώπιση δεν είναι η πρώτη επιλογή σε κάθε περιστατικό. Είναι, όμως, συχνά η καταλληλότερη λύση όταν η αναμονή μπορεί να στερήσει πολύτιμο οπτικό δυναμικό. Η πρόγνωση εξαρτάται από τη διάρκεια και τη βαρύτητα της βλάβης, από το αν έχει επηρεαστεί η ωχρά και από τη γενικότερη κατάσταση του ματιού. Η έγκαιρη παραπομπή σε χειρουργό αμφιβληστροειδούς έχει ιδιαίτερη σημασία σε αυτά τα σύνθετα περιστατικά.
Γιατί ο τακτικός έλεγχος προηγείται των συμπτωμάτων
Η θολή όραση, οι μαύρες κηλίδες, οι παραμορφώσεις στις ευθείες γραμμές ή μια ξαφνική μείωση της όρασης χρειάζονται άμεση οφθαλμολογική εκτίμηση. Παρ’ όλα αυτά, η απουσία συμπτωμάτων δεν αποκλείει την παρουσία σημαντικών αλλοιώσεων. Πολλοί ασθενείς βλέπουν αρκετά καλά μέχρι να εμφανιστεί οίδημα στην ωχρά ή αιμορραγία.
Κάθε άνθρωπος με σακχαρώδη διαβήτη χρειάζεται προληπτικό έλεγχο βυθού με διαστολή της κόρης, ακόμη και όταν δεν έχει παρατηρήσει αλλαγή στην όρασή του. Κατά την εγκυμοσύνη, οι γυναίκες με διαβήτη χρειάζονται ιδιαίτερα προσεκτική παρακολούθηση, καθώς οι αλλοιώσεις μπορεί να μεταβληθούν ταχύτερα.
Τι να περιμένετε από ένα εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο
Η ασφαλής διαχείριση δεν βασίζεται σε μια τυποποιημένη σειρά πράξεων. Απαιτεί λεπτομερή απεικόνιση, αξιολόγηση της πορείας των ευρημάτων και προσωπική συζήτηση για το τι επιδιώκουμε σε κάθε στάδιο. Άλλοτε η προτεραιότητα είναι η άμεση μείωση του οιδήματος, άλλοτε ο έλεγχος της νεοαγγείωσης και άλλοτε η χειρουργική αποκατάσταση μιας επιπλοκής.
Στο εξειδικευμένο οφθαλμολογικό ιατρείο, η παρακολούθηση μετά από ενέσεις, laser ή υαλοειδεκτομή είναι εξίσου σημαντική με την αρχική απόφαση. Η ανταπόκριση καταγράφεται, το πλάνο αναπροσαρμόζεται όταν χρειάζεται και ο ασθενής γνωρίζει τι συμβαίνει και γιατί. Η συνέχεια στον ίδιο θεράποντα ιατρό προσφέρει σαφή εικόνα της πορείας και αποφεύγει αποφάσεις χωρίς γνώση του ιστορικού.
Αν έχετε διαβήτη, μην περιμένετε να μειωθεί η όρασή σας για να ελέγξετε τον αμφιβληστροειδή. Ένας έγκαιρος, προσεκτικός έλεγχος μπορεί να εντοπίσει αλλαγές πριν επηρεάσουν την καθημερινότητά σας και να επιτρέψει θεραπεία τη στιγμή που έχει τη μεγαλύτερη αξία.
