Η ξαφνική εμφάνιση πολλών μαύρων στιγμάτων, «ιστών αράχνης» ή μιας σκοτεινής σκιάς μέσα στο οπτικό πεδίο μπορεί να είναι ιδιαίτερα ανησυχητική. Το ερώτημα «τι είναι υαλοειδική αιμορραγία» προκύπτει συχνά όταν η όραση θολώνει απότομα, χωρίς απαραίτητα να υπάρχει πόνος. Πρόκειται για εύρημα που χρειάζεται γρήγορη και προσεκτική οφθαλμολογική αξιολόγηση, επειδή η αιτία του μπορεί να είναι από σχετικά περιορισμένη έως επείγουσα για την όραση.
Τι είναι η υαλοειδική αιμορραγία
Το υαλοειδές είναι ένα διαυγές, ζελατινώδες υλικό που γεμίζει το εσωτερικό του ματιού, ανάμεσα στον φακό και τον αμφιβληστροειδή. Όταν αίμα εισέλθει σε αυτόν τον χώρο, εμποδίζει το φως να φτάσει καθαρά στον αμφιβληστροειδή. Αυτό ονομάζεται υαλοειδική αιμορραγία.
Η ποσότητα του αίματος καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τα συμπτώματα. Μια μικρή αιμορραγία μπορεί να προκαλέσει λίγα κινούμενα στίγματα ή θολερότητα. Σε εκτεταμένη αιμορραγία, ο ασθενής μπορεί να βλέπει σαν μέσα από πυκνή ομίχλη ή να έχει πολύ σημαντική μείωση της όρασης στο πάσχον μάτι.
Η ίδια η αιμορραγία δεν είναι διάγνωση. Είναι σημάδι ότι ένα αγγείο αιμορράγησε και ότι πρέπει να εντοπιστεί με ακρίβεια η προέλευση του προβλήματος. Αυτή η διάκριση είναι ουσιαστική, γιατί η σωστή αντιμετώπιση δεν αφορά μόνο την απορρόφηση του αίματος, αλλά κυρίως την αιτία που το προκάλεσε.
Πώς εκδηλώνεται
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η υαλοειδική αιμορραγία είναι ανώδυνη. Η απουσία πόνου, όμως, δεν σημαίνει ότι μπορεί να περιμένει. Τα συχνότερα συμπτώματα είναι η αιφνίδια εμφάνιση μυοψιών, δηλαδή μαύρων κουκκίδων, γραμμών ή «μυγών», η θόλωση της όρασης και η αίσθηση ότι κάτι αιωρείται ή κινείται μπροστά από το μάτι.
Κάποιοι ασθενείς αντιλαμβάνονται μια κοκκινωπή ή σκούρα σκιά, ιδιαίτερα όταν το αίμα είναι περισσότερο. Αν συνυπάρχουν φωτεινές αναλαμπές, ξαφνική αύξηση των μαύρων στιγμάτων ή μια σκιά σαν «κουρτίνα» από την περιφέρεια του οπτικού πεδίου, χρειάζεται εξέταση χωρίς καθυστέρηση. Αυτά τα σημεία μπορεί να σχετίζονται με ρωγμή ή αποκόλληση αμφιβληστροειδούς.
Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες
Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες, ιδιαίτερα όταν είναι προχωρημένη. Στον διαβήτη μπορούν να δημιουργηθούν παθολογικά, εύθραυστα νεοαγγεία στον αμφιβληστροειδή, τα οποία αιμορραγούν εύκολα μέσα στο υαλοειδές. Σε αυτή την περίπτωση, η αντιμετώπιση δεν εξαντλείται στην παρακολούθηση της αιμορραγίας αλλά περιλαμβάνει έλεγχο της ενεργού νεοαγγείωσης και του συνολικού κινδύνου για την όραση.
Μια άλλη σημαντική αιτία είναι η οπίσθια αποκόλληση του υαλοειδούς. Πρόκειται για συχνή μεταβολή που εμφανίζεται με την ηλικία, καθώς το υαλοειδές απομακρύνεται από τον αμφιβληστροειδή. Πολλές φορές εξελίσσεται χωρίς επιπλοκή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, η έλξη που ασκείται μπορεί να προκαλέσει ρωγμή σε αγγείο ή στον ίδιο τον αμφιβληστροειδή, με αποτέλεσμα αιμορραγία.
Η ρωγμή και η αποκόλληση αμφιβληστροειδούς είναι αιτίες που δεν πρέπει να χαθούν. Εάν υπάρχει ρωγμή, μπορεί να χρειάζεται άμεση θεραπεία με laser, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος εξέλιξης σε αποκόλληση. Αν υπάρχει ήδη αποκόλληση, η χειρουργική αντιμετώπιση συχνά είναι αναγκαία και ο χρόνος έχει ουσιαστική σημασία για το οπτικό αποτέλεσμα.
Άλλες αιτίες περιλαμβάνουν απόφραξη φλέβας του αμφιβληστροειδούς, εκφύλιση της ωχράς με νεοαγγείωση, τραυματισμό του ματιού, φλεγμονές, αγγειακές ανωμαλίες και, σπανιότερα, άλλες σοβαρές ενδοφθάλμιες παθήσεις. Τα αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα δεν είναι συνήθως η αρχική αιτία, αλλά μπορεί να επηρεάζουν την έκταση ή τη διάρκεια μιας αιμορραγίας. Δεν πρέπει ποτέ να διακόπτονται χωρίς συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό που τα έχει χορηγήσει.
Γιατί απαιτείται εξειδικευμένη εξέταση
Όταν το αίμα είναι λίγο, ο οφθαλμίατρος μπορεί να δει τον αμφιβληστροειδή με διαστολή της κόρης και να αναζητήσει το σημείο της αιμορραγίας. Όταν η θόλωση είναι έντονη και η εικόνα του βυθού δεν είναι καθαρή, το υπερηχογράφημα οφθαλμού Β-scan είναι καθοριστικό. Επιτρέπει να ελεγχθεί αν ο αμφιβληστροειδής παραμένει στη θέση του και αν υπάρχουν στοιχεία αποκόλλησης ή άλλης παθολογίας πίσω από την αιμορραγία.
Αφού η εικόνα το επιτρέπει, η οπτική τομογραφία συνοχής, γνωστή ως OCT, και η αγγειογραφική αξιολόγηση όταν ενδείκνυται, βοηθούν στην εκτίμηση της ωχράς κηλίδας, των αγγείων και της δραστηριότητας της υποκείμενης νόσου. Η εξέταση δεν πρέπει να είναι τυποποιημένη. Η ηλικία, ο διαβήτης, το ιστορικό προηγούμενης επέμβασης, η μυωπία, ο τραυματισμός και τα συμπτώματα καθορίζουν τη διαγνωστική στρατηγική και την ανάγκη επανελέγχου.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν η πρώτη εξέταση δεν αναδείξει ρωγμή, αλλά τα συμπτώματα είναι πρόσφατα. Κάποιες ρωγμές μπορεί να γίνουν εμφανείς αργότερα, καθώς μεταβάλλεται η κατάσταση του υαλοειδούς. Για τον λόγο αυτό, ο επανέλεγχος στο χρονικό διάστημα που ορίζει ο ειδικός είναι μέρος της ασφαλούς παρακολούθησης και όχι μια προαιρετική σύσταση.
Πώς αντιμετωπίζεται η υαλοειδική αιμορραγία
Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία, την πυκνότητα της αιμορραγίας, την κατάσταση του αμφιβληστροειδούς και το πόσο επηρεάζεται η καθημερινή όραση. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, το αίμα απορροφάται σταδιακά και η αρχική προσέγγιση μπορεί να είναι στενή παρακολούθηση. Η απορρόφηση, όμως, μπορεί να χρειαστεί εβδομάδες ή και μήνες. Η αναμονή είναι ασφαλής μόνο όταν έχει αποκλειστεί μια κατάσταση που απαιτεί άμεση παρέμβαση.
Αν εντοπιστεί ρωγμή αμφιβληστροειδούς, η φωτοπηξία με laser δημιουργεί μια προστατευτική συγκόλληση γύρω από τη ρωγμή. Στη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, μπορεί να απαιτηθεί θεραπεία με ενδοβολβικές ενέσεις, παναμφιβληστροειδική φωτοπηξία με laser ή συνδυασμός θεραπειών. Η επιλογή δεν είναι ίδια για όλους τους ασθενείς, καθώς εξαρτάται από τη μορφή και τη βαρύτητα της νεοαγγείωσης, την κατάσταση της ωχράς και το ιστορικό προηγούμενων παρεμβάσεων.
Όταν η αιμορραγία δεν καθαρίζει, επανέρχεται ή εμποδίζει τη διάγνωση και τη θεραπεία μιας σημαντικής βλάβης στον αμφιβληστροειδή, μπορεί να συστηθεί υαλοειδεκτομή. Κατά την επέμβαση αφαιρείται το θολό υαλοειδές μαζί με το αίμα και αντιμετωπίζεται, εφόσον υπάρχει, η παθολογία του αμφιβληστροειδούς. Η υαλοειδεκτομή δεν γίνεται με την ίδια ένδειξη σε κάθε περιστατικό. Η απόφαση βασίζεται στην αναμενόμενη ωφέλεια, στους κινδύνους, στη διάρκεια της αιμορραγίας και στις απαιτήσεις του ασθενούς.
Τι να κάνετε μέχρι να εξεταστείτε
Αν η θόλωση ή τα νέα μαύρα στίγματα εμφανίστηκαν αιφνίδια, προγραμματίστε άμεση οφθαλμολογική εκτίμηση, ιδανικά από ειδικό με εμπειρία στις παθήσεις αμφιβληστροειδούς. Αποφύγετε έντονη σωματική καταπόνηση μέχρι να λάβετε οδηγίες, ιδιαίτερα αν υπήρξε τραυματισμός ή αν τα συμπτώματα εξελίσσονται. Μην οδηγήσετε αν η όραση είναι σημαντικά μειωμένη.
Αν παρουσιαστεί σκιά σαν κουρτίνα, έντονες αναλαμπές, απότομη επιδείνωση της όρασης ή πόνος μετά από τραυματισμό, η αξιολόγηση πρέπει να γίνει επειγόντως. Η έγκαιρη διάγνωση δεν εγγυάται πάντα ότι θα αποφευχθεί μια επέμβαση, αλλά αυξάνει ουσιαστικά τις πιθανότητες να προστατευθεί η όραση.
Η υαλοειδική αιμορραγία χρειάζεται ψύχραιμη αλλά αποφασιστική αντιμετώπιση: όχι πανικό, όχι αναβολή και όχι υποθέσεις για την αιτία. Με λεπτομερή έλεγχο και προσωπικά σχεδιασμένο πλάνο παρακολούθησης ή θεραπείας, κάθε περιστατικό μπορεί να αντιμετωπιστεί με τη σοβαρότητα που απαιτεί η όραση.
