Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια μπορεί να εξελίσσεται αθόρυβα, χωρίς πόνο και χωρίς αισθητή μείωση της όρασης. Γι’ αυτό, όταν κάποιος αναζητά συμπτώματα διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας νωρίς, η πιο ειλικρινής απάντηση είναι ότι πολλές φορές δεν υπάρχουν καθόλου. Ο προληπτικός έλεγχος του βυθού δεν αντικαθίσταται από το ότι «βλέπω καλά».
Ο αμφιβληστροειδής είναι ο λεπτός, ευαίσθητος νευρικός ιστός στο πίσω μέρος του ματιού που μετατρέπει το φως σε εικόνα. Ο διαβήτης, όταν επηρεάζει τα μικρά αγγεία του, μπορεί να προκαλέσει μικροαιμορραγίες, διαρροή υγρού, ισχαιμία και, σε προχωρημένες μορφές, ανάπτυξη παθολογικών νέων αγγείων. Η έγκαιρη διάγνωση επιτρέπει να παρακολουθήσουμε τις μικρές αλλοιώσεις πριν απειλήσουν την κεντρική όραση ή οδηγήσουν σε πιο σύνθετη θεραπεία.
Γιατί τα πρώιμα σημεία συχνά περνούν απαρατήρητα
Στα αρχικά στάδια, οι αλλοιώσεις μπορεί να είναι περιορισμένες σε μικροανευρύσματα ή μικρές αιμορραγίες, οι οποίες δεν επηρεάζουν απαραίτητα την περιοχή της ωχράς κηλίδας. Ο ασθενής διαβάζει, οδηγεί και εργάζεται όπως συνήθως, ενώ η πάθηση έχει ήδη αρχίσει να αφήνει ίχνη στον αμφιβληστροειδή.
Αυτός είναι και ο λόγος που η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο όταν εμφανιστεί θόλωση. Η όραση δεν είναι πάντα αξιόπιστος δείκτης της κατάστασης των αγγείων του αμφιβληστροειδούς. Μια διασταλμένη εξέταση βυθού και, όταν χρειάζεται, οπτική τομογραφία συνοχής της ωχράς κηλίδας (OCT), δείχνουν ευρήματα που δεν μπορεί να αντιληφθεί ο ασθενής μόνος του.
Η ταχύτητα εξέλιξης δεν είναι ίδια για όλους. Εξαρτάται από τη διάρκεια του διαβήτη, τη ρύθμιση του σακχάρου, την αρτηριακή πίεση, τα λιπίδια, τη νεφρική λειτουργία, το κάπνισμα και άλλους παράγοντες. Δύο άνθρωποι με την ίδια τιμή σακχάρου σε μία μέτρηση δεν έχουν κατ’ ανάγκη τον ίδιο οφθαλμολογικό κίνδυνο.
Συμπτώματα διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας νωρίς: τι μπορεί να νιώσει ο ασθενής
Παρότι η απουσία συμπτωμάτων είναι συχνή, υπάρχουν ορισμένες αλλαγές που αξίζουν άμεση αξιολόγηση από οφθαλμίατρο με εξειδίκευση στον αμφιβληστροειδή. Δεν σημαίνουν όλες διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, αλλά δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στην κούραση, στην ηλικία ή στην αλλαγή γυαλιών.
Θόλωση ή αστάθεια στην όραση
Μια ήπια, διαλείπουσα θόλωση μπορεί να οφείλεται σε μεταβολές του σακχάρου, οι οποίες αλλάζουν προσωρινά τη διαθλαστική κατάσταση του ματιού. Μπορεί όμως να σχετίζεται και με αρχόμενη συσσώρευση υγρού στην ωχρά κηλίδα, δηλαδή με διαβητικό οίδημα ωχράς.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν η θόλωση επιμένει, εμφανίζεται κυρίως στο ένα μάτι ή δυσκολεύει την ανάγνωση και την αναγνώριση προσώπων. Σε αυτή την περίπτωση, η απλή αλλαγή γυαλιών χωρίς έλεγχο αμφιβληστροειδούς μπορεί να καθυστερήσει τη σωστή διάγνωση.
Κυματιστές γραμμές και δυσκολία στο διάβασμα
Όταν οι ευθείες γραμμές φαίνονται ελαφρώς κυματιστές, τα γράμματα μοιάζουν παραμορφωμένα ή λείπει ένα μικρό τμήμα από το κέντρο της εικόνας, χρειάζεται εξέταση σύντομα. Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν συμμετοχή της ωχράς κηλίδας, της περιοχής που είναι υπεύθυνη για τη λεπτομερή κεντρική όραση.
Η παραμόρφωση της εικόνας δεν είναι πάντα έντονη. Μερικοί ασθενείς τη διαπιστώνουν μόνο όταν κοιτάζουν πλακάκια, κάγκελα, υπότιτλους στην τηλεόραση ή γραμμές σε ένα έγγραφο. Συχνά γίνεται αντιληπτή αργά, επειδή το άλλο μάτι αντισταθμίζει τη διαταραχή.
Μυγάκια, σκοτεινά στίγματα ή αιφνίδια «σκιά»
Λίγα σταθερά μυγάκια μπορεί να είναι συνηθισμένο εύρημα, ιδίως με την ηλικία. Η ξαφνική εμφάνιση πολλών μαύρων στιγμάτων, σαν αιθάλη ή μικρά έντομα, απαιτεί διαφορετική αντιμετώπιση. Ενδέχεται να οφείλεται σε αιμορραγία στο υαλοειδές, η οποία μπορεί να εμφανιστεί σε προχωρημένη πολλαπλασιαστική διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια.
Αν συνυπάρχει λάμψη, κουρτίνα ή σκιά από την περιφέρεια προς το κέντρο της όρασης, ο έλεγχος πρέπει να είναι άμεσος. Δεν είναι ασφαλές να περιμένετε αν το σύμπτωμα θα υποχωρήσει.
Μειωμένη αντίθεση και δυσκολία σε χαμηλό φωτισμό
Ορισμένοι άνθρωποι περιγράφουν ότι χρειάζονται περισσότερο φως για να διαβάσουν ή ότι δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν σκαλοπάτια, πεζοδρόμια και αντικείμενα σε χώρο με χαμηλό φωτισμό. Το σύμπτωμα αυτό δεν είναι ειδικό και μπορεί να σχετίζεται με καταρράκτη ή άλλες παθήσεις. Σε άτομο με διαβήτη, όμως, αποτελεί λόγο για πλήρη οφθαλμολογικό έλεγχο και όχι για αυθαίρετο συμπέρασμα.
Πότε η εξέταση δεν πρέπει να περιμένει
Η ξαφνική πτώση της όρασης, η έντονη παραμόρφωση, η νέα εμφάνιση πολλών μυγών, η σκιά σαν κουρτίνα ή η αιφνίδια θόλωση στο ένα μάτι χρειάζονται αξιολόγηση την ίδια ημέρα ή το συντομότερο δυνατό. Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια δεν προκαλεί συνήθως πόνο. Επομένως, η απουσία πόνου δεν είναι λόγος εφησυχασμού.
Πιο ήπια αλλά επίμονα συμπτώματα, όπως θόλωση στην ανάγνωση ή δυσκολία στην αντίθεση, επίσης αξίζουν προγραμματισμένο έλεγχο χωρίς καθυστέρηση. Η διαφορά βρίσκεται στην κλινική εικόνα και στα ευρήματα της εξέτασης, όχι μόνο στην περιγραφή του ασθενούς.
Τι περιλαμβάνει ένας ουσιαστικός έλεγχος αμφιβληστροειδούς
Η σωστή εκτίμηση ξεκινά με λήψη ιστορικού: τύπος και διάρκεια διαβήτη, πρόσφατες τιμές γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης, υπέρταση, νεφρική νόσος, προηγούμενες θεραπείες και τυχόν αλλαγές στην όραση. Ακολουθεί μέτρηση όρασης, εξέταση με διαστολή της κόρης και λεπτομερής έλεγχος του βυθού.
Η OCT προσφέρει υψηλής ακρίβειας απεικόνιση της ωχράς και μπορεί να αποκαλύψει υγρό ή δομικές αλλαγές που δεν φαίνονται με γυμνό μάτι. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, η αγγειογραφία με φλουορεσκεΐνη ή άλλες απεικονιστικές εξετάσεις βοηθούν να κατανοηθεί η έκταση της ισχαιμίας και η συμπεριφορά των αγγείων.
Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς οι ίδιες εξετάσεις ούτε η ίδια συχνότητα παρακολούθησης. Ένας ασθενής χωρίς αλλοιώσεις μπορεί να ελέγχεται διαφορετικά από έναν ασθενή με οίδημα ωχράς, νεοαγγείωση ή ιστορικό ενδοϋαλοειδών ενέσεων. Η παρακολούθηση πρέπει να σχεδιάζεται εξατομικευμένα, με σαφή ενημέρωση για το τι παρακολουθούμε και γιατί.
Η θεραπεία δεν είναι πάντα επέμβαση
Στα ήπια στάδια, η στενή παρακολούθηση σε συνδυασμό με καλή ρύθμιση του διαβήτη και της πίεσης μπορεί να είναι η ορθότερη επιλογή. Αυτό δεν σημαίνει αδράνεια. Σημαίνει ότι ο οφθαλμίατρος παρακολουθεί με ακρίβεια τα ευρήματα και παρεμβαίνει όταν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις.
Όταν υπάρχει διαβητικό οίδημα ωχράς ή ενεργή νεοαγγείωση, μπορεί να χρειαστούν ενδοϋαλοειδείς ενέσεις, laser ή συνδυασμός θεραπειών. Σε περιπτώσεις αιμορραγίας υαλοειδούς, ελκτικής αποκόλλησης ή άλλων σύνθετων επιπλοκών, η υαλοειδεκτομή μπορεί να είναι απαραίτητη. Η επιλογή δεν γίνεται με ένα τυποποιημένο πρωτόκολλο για όλους, αλλά με βάση το μάτι, τη λειτουργική όραση, την εξέλιξη και τις συνολικές ανάγκες του ασθενούς.
Η σταθερή ρύθμιση του σακχάρου, της αρτηριακής πίεσης και των λιπιδίων αποτελεί ουσιαστικό μέρος της οφθαλμολογικής προστασίας. Χρειάζεται, όμως, να γίνεται σε συνεργασία με τον θεράποντα παθολόγο ή διαβητολόγο. Η οφθαλμολογική θεραπεία και η συστηματική ρύθμιση του διαβήτη λειτουργούν συμπληρωματικά.
Το πιο χρήσιμο βήμα δεν είναι να περιμένετε ένα έντονο σύμπτωμα για να κινηθείτε. Είναι να εντάξετε τον τακτικό, εξειδικευμένο έλεγχο αμφιβληστροειδούς στη φροντίδα του διαβήτη σας, ώστε κάθε αλλαγή να εντοπίζεται όταν η όραση μπορεί να προστατευθεί αποτελεσματικότερα.
